"Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?"

Giữa muôn vàn những phân tích sâu xa trên mạng, câu hỏi mà mình tự hỏi: Chúng ta có khát khao đất nước có những bộ óc vĩ đại như Steve Jobs hay Elon Musk không? Và có bao nhiêu người trong chúng ta có đủ can đảm để lựa chọn một con đường khác biệt?

Hàng ngày chúng ta lướt TikTok, xem hàng trăm video khuyên hãy học kỹ năng này, làm công việc kia. Thế nhưng, cứ mỗi khi định bước ra khỏi vùng an toàn, hàng loạt rào cản lại dựng lên trong đầu: áp lực từ kỳ vọng của cha mẹ, nỗi sợ bị bạn bè đánh giá, và lớn nhất là nỗi sợ thất bại. Cuối cùng, những ý tưởng bứt phá đó bị dập tắt ngay từ trong trứng nước. Chúng ta chọn quay về với những lựa chọn an toàn, để rồi mỗi ngày trôi qua trong sự tiếc nuối và tự vấn.

Vậy thì, đối với cá nhân mỗi người trẻ hiện nay, câu hỏi thực sự không phải là làm sao để đất nước có Steve Jobs, mà là: Làm thế nào để chúng ta có đủ can đảm để trở thành phiên bản đột phá nhất của chính mình?

Steve Jobs Việt Nam thực sự đại diện cho điều gì?

Muốn có một Steve Jobs Việt Nam, chúng ta phải có những bậc cha mẹ dám cho con sai, và một hệ thống giáo dục chấp nhận sự sai khác.

Chúng ta cần những không gian cho phép sự tò mò vô tư được thử nghiệm. Nơi một đứa trẻ có thể tự tay phá hỏng một món đồ chơi chỉ để tìm hiểu nguyên lý hoạt động của nó, và giáo viên không coi việc tuân thủ rập khuôn là thước đo thông minh duy nhất.

Sự sáng tạo đích thực cũng không nằm ở việc "khoác tấm áo truyền thống" hay trang trí hoa văn bề nổi lên sản phẩm rồi tự phong là bản sắc độc bản. Sáng tạo phải giải quyết được nỗi đau thực tế của thị trường.

Môi trường kinh doanh cũng cần công bằng hơn. Chúng ta không thể đòi hỏi những sản phẩm đột phá nếu thói quen mua sắm vẫn là trả giá chi li từng đồng với những người làm ra giá trị thật, nhưng lại sẵn sàng bỏ số tiền lớn cho những thứ nhái, những giá trị ảo. Quyết định chi tiêu của xã hội chính là lá phiếu định hình nên văn hóa kinh doanh đó.

Và cốt lõi nhất vẫn là lòng tự trọng nghề nghiệp. Đi kèm với tài năng phải là sự tử tế và cái tâm làm nghề. Thiếu đi tính chân thật, những phát kiến lớn cũng chỉ phục vụ cho việc kiếm lời ngắn hạn. Một người làm kỹ thuật miệt mài, tử tế với từng chi tiết nhỏ luôn xứng đáng được tôn trọng hơn những người chỉ giỏi dùng lời nói hoa mỹ để quảng bá hình ảnh.

Nếu một Steve Jobs Việt Nam thực sự xuất hiện, ột nhân tài đột phá có thể sẽ không xuất hiện trong hình ảnh một "học sinh gương mẫu" chỉn chu. Họ có thể là những kẻ lập dị, bướng bỉnh, thích làm ngược lại số đông, ăn mặc giản dị và có những cá tính khó chiều. Nhưng họ tạo ra những sản phẩm thực tế, hữu ích và tiện lợi cho cuộc sống. Để nuôi dưỡng những cá nhân như vậy, chúng ta phải học cách chấp nhận và nâng đỡ những người có lối đi khác biệt, những người không vừa mắt với các quy chuẩn thông thường.

Tại sao lựa chọn khác biệt lại khó đến thế?

Dưới góc nhìn thực tế, rào cản lớn nhất không nằm ở xã hội, mà nằm ở chính tâm lý của chúng ta. Chúng ta thường bị giằng xé giữa hai luồng năng lượng hành vi bẩm sinh:

Một bên thích sự an toàn, quy chuẩn, ngăn nắp: Khi đối mặt với rủi ro, họ dễ rơi vào trạng thái overthinking, sợ rằng chỉ một sai lầm nhỏ sẽ hủy hoại cả tương lai.

Một bên năng động, muốn kết quả nhanh chóng: Nhưng lại dễ nản lòng, bực bội khi mọi thứ không đi đúng hướng.

Lấy ví dụ từ chính câu chuyện của mình. Sau khi tốt nghiệp đại học, cầm trên tay tấm bằng cử nhân của FTU, mình hoàn toàn có cơ hội lựa chọn một con đường có thể coi là "chấp nhận được" như bao người khác: sáng đi tối về, làm việc trong một khung khổ định sẵn, nhận mức lương vừa đủ sống. Nhưng mình lại chọn dấn thân vào con đường khởi nghiệp đầy bấp bênh.

Những khó khăn của một startup ở những ngày đầu tiên thực sự là một cơn ác mộng. Đó là những lần tự vấn bản thân khi dự án bị khách hàng từ chối, và áp lực tài chính đè nặng mỗi tháng. Nhiều lần mình tự nghi ngờ bản thân, tự hỏi liệu quyết định này có quá điên rồ không.

Nhưng mình nhận ra rằng: Sự khác biệt giữa những người đột phá và những người trung bình không nằm ở tài năng bẩm sinh. Nó nằm ở SỰ CAN ĐẢM. Đó là sự can đảm để vượt qua hàng ngàn lần tự vấn, can đảm đối mặt với những ý kiến trái chiều từ gia đình, và can đảm chấp nhận cái "sai thật, đau thật, mất tiền thật" của thực tế.

Theo báo cáo từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có đến hơn 90% doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam không vượt qua được 3 năm đầu tiên. Đó là một bộ lọc cực kỳ khắc nghiệt. Ngay cả một tượng đài như Steve Jobs, ông từng bị sa thải khỏi chính Apple vào năm 1985. Ông đã mất tiền, mất danh tiếng và phải bắt đầu lại từ đầu với NeXT. Đó là cái sai thật, đau thật mà ông phải trải qua để tích lũy nội lực trước khi quay lại vực dậy Apple sau này.

Làm sao để xây dựng lòng can đảm và nắm bắt thời cơ?

Cha ông ta có câu: "Thời thế tạo anh hùng". Nhưng anh hùng kiệt xuất đa số chỉ xuất hiện trong những thời điểm khó khăn, biến động nhất. Việt Nam ta đang trong một giai đoạn vươn mình lịch sử. Thị trường lao động đang cực kỳ biến động với sự xuất hiện của AI, của những đợt layoff diện rộng. Những lò luyện đang dần nóng lên.

Để vượt bão sự nghiệp và nắm bắt thời đại mới,những việc tụi mình cần làm ngay:

1. Chấp nhận giai đoạn tích lũy nội lực: Hãy dũng cảm tháo bỏ cái mác hào nhoáng bên ngoài. Đừng cố gắng tỏ ra "oách" trên mạng xã hội bằng những danh xưng bóng bẩy. Thay vào đó, hãy tập trung vào việc làm ra những thứ người khác thực sự cần. Hãy làm đẹp hơn, tiện hơn và thật hơn.

2. Soi chiếu, quay về chính mình và quản lý năng lượng hành vi của bản thân: Chúng ta cần nhận diện xem nỗi sợ nào đang kìm hãm mình. Nếu thích sự an toàn, hãy tập chia nhỏ mục tiêu lớn để giảm bớt cảm giác lo âu. Còn nếu nóng vội, hãy tự đặt ra quy tắc kiên trì theo đuổi một mục tiêu ít nhất là 6 tháng trước khi thay đổi.

3. Thương và bao dung với sai lầm của chính mình: Sự nghiệp không phải là một đường thẳng tắp. Mỗi cú vấp ngã không phải là dấu chấm hết, mà chỉ là những nốt trầm tích lũy. Hãy nhớ lời khuyên của Steve Jobs: "Bạn không thể kết nối các điểm mốc khi nhìn về phía trước; bạn chỉ có thể kết nối chúng khi nhìn lại phía sau."

Steve Jobs Việt Nam, nếu có xuất hiện, chắc chắn không phải là một bản sao hoàn hảo của Steve Jobs nước Mỹ. Anh ta, hay cô ta, sẽ là chính họ - những người trẻ Việt Nam mang trong mình khát vọng vươn mình, dám nghĩ, dám làm và dám sai.

Đừng để những rào cản và nỗi sợ thất bại kìm hãm bước chân của mình. Hãy bắt đầu hành trình thấu hiểu bản thân để định hình một chiến lược sự nghiệp vững vàng nhất.